vrijdag in week 15 door het jaar

De geest achter de letter

Tekst overweging: Kris

Wanneer de farizeeën zien hoe de leerlingen van Jezus op sabbat aren plukken om hun honger te stillen, reageren zij niet uit slechte bedoelingen. Zij zagen het als hun roeping om Gods Wet ernstig te nemen en anderen daartoe aan te sporen. Vanuit die overtuiging menen zij dat de leerlingen iets doen wat op sabbat niet is toegestaan. Voor hen is de sabbat een heilige dag, een kostbare gave die teruggaat op Gods rust na de schepping (Gen. 2,2-3) en die in de Tien Geboden een vaste plaats kreeg (Ex. 20,8-11; Deut. 5,12-15). De sabbat was een dag van rust, bevrijding en toewijding aan God. Daarom golden duidelijke voorschriften over wat men wel en niet mocht doen. Aren plukken kon worden beschouwd als een vorm van oogsten en was daarom op sabbat niet toegestaan.

Voor alle duidelijkheid: Jezus verwerpt de Wet niet, evenmin wil Hij haar belachelijk maken. Wel nodigt Hij zijn toehoorders uit om dieper te kijken naar de bedoeling ervan. Daarom verwijst Hij naar David. Toen David en zijn metgezellen honger hadden, aten zij van de toonbroden die volgens de Wet alleen voor de priesters bestemd waren (1 Sam. 21,2-7). Niet omdat zij de heilige voorschriften wilden overtreden, maar omdat de nood van mensen op dat ogenblik zwaarder woog. Vervolgens wijst Jezus op de priesters die op sabbat hun dienst verrichtten in de tempel. Zij slachtten offerdieren, ontstaken het vuur en verrichtten allerlei werkzaamheden die op een gewone sabbat niet zouden mogen (Num. 28,9-10). Toch rekende de Wet hun dat niet aan, omdat zij handelden in dienst van God . Beide voorbeelden laten zien dat de Schrift zelf ruimte laat om verder te kijken dan de letter alleen.

Daarmee komt Jezus bij de kern van zijn antwoord. Hij citeert de woorden van de profeet Hosea: 'Barmhartigheid wil Ik, geen offers' (Hos 6,6). Die woorden waren oorspronkelijk gericht tot een volk dat de eredienst nauwgezet verzorgde, maar waarin trouw, rechtvaardigheid en liefde voor elkaar steeds meer ontbraken. God verwierp de offers niet, maar herinnerde zijn volk eraan dat elke eredienst leeg wordt wanneer zij niet gedragen wordt door een barmhartig hart. Datzelfde zegt Jezus nu opnieuw. De Wet is een gave van God, maar zij bereikt haar doel slechts wanneer zij de mens dichter bij God brengt en het leven dient. Wie zich uitsluitend vastklampt aan de regels, dreigt soms juist datgene uit het oog te verliezen waarvoor die regels ooit zijn gegeven.

Voor de eerste christenen was dit een belangrijke richtlijn. Zij leefden immers met de vraag hoe de Joodse Wet moest worden beleefd nu Christus was gekomen. Matteüs benadrukt dat Jezus de Wet niet afschaft. Hij vervult haar en brengt haar tot haar diepste betekenis. Gods wil wordt niet zichtbaar in een koude wetsgetrouwheid, maar in een leven dat gekenmerkt wordt door liefde, recht en barmhartigheid. Niet de letter krijgt het laatste woord, maar de God die achter de letter spreekt.

Jezus besluit: 'De Mensenzoon is Heer over de sabbat.' Daarmee plaatst Hij zich niet boven Gods Wet alsof die geen waarde meer zou hebben. Hij openbaart zich als Degene die de ware betekenis van die Wet kent en zichtbaar maakt. In Hem wordt duidelijk waartoe de sabbat altijd bedoeld was: niet om mensen te beklemmen, maar om hen ruimte te geven om werkelijk te leven in verbondenheid met God. In Jezus zelf wordt de diepste bedoeling van Gods geboden zichtbaar.

Regels, afspraken en tradities zijn waardevol. Zij geven richting, bewaren wat kostbaar is en beschermen wat kwetsbaar is. Het evangelie van vandaag nodigt ons uit om een stap verder te zetten. Dient wat wij doen werkelijk het leven? Helpt het mensen om dichter bij God en dichter bij elkaar te komen? Of raken wij zo gehecht aan de vorm dat wij de mens uit het oog verliezen? Jezus nodigt ons niet uit om regels naast ons neer te leggen, maar om ze te lezen met Gods eigen hart.

Waar barmhartigheid ontbreekt, wordt zelfs een goede regel hard. Waar barmhartigheid de toon zet, komen recht en liefde samen. Daar wordt zichtbaar wat God met zijn Wet vanaf het begin heeft bedoeld.

Laten we bidden

Heer,
geef ons een hart dat recht doet aan Gods Wet
door recht te doen aan de mens.
Leer ons kijken met uw ogen
en beminnen met uw liefde.
Amen.

Geliefde mensen, laat ons groeien in het besef van wat werkelijk van waarde is.
Een mooie vrijdag,
kris

---

Om mee op weg te gaan

Dienen wij de letter van de Wet of de geest van de letter?