H. Familie, Jezus, Maria en Jozef

Heiligheid die zich laat leiden

Tekst overweging: Kris

Wanneer we aan Kerst denken, kunnen we dit feest niet los zien van Maria en Jozef. Het Kind dat geboren wordt, komt niet terecht in een vacuüm, maar in een gezin met echte mensen, met verantwoordelijkheden, keuzes en spanningen. Kerst speelt zich af in het concrete leven, in relaties die gedragen moeten worden. Daarom richt de liturgie vandaag onze blik niet alleen op Jezus, maar ook op het gezin waarin Hij opgroeit.

Voor we ingaan op de vraag waarom dit gezin de “heilige familie” wordt genoemd, is het goed eerst stil te staan bij een zin uit de tweede lezing die bij velen schuurt.

Paulus schrijft: “Vrouwen, erken het gezag van uw man, zoals het volgelingen van de Heer past.” Deze woorden roepen vandaag gemakkelijk weerstand op, omdat ze al snel beelden oproepen van ongelijkheid en zelfs onderdrukking. Je herinnert je misschien nog de commotie in 2018 rond deze passage, toen een Vlaamse politicus heftig reageerde op een uitzending waarin dit Bijbelvers werd gelezen. Hij pleitte zelfs voor een verbod op religieuze uitzendingen op de openbare omroep, omdat zulke teksten volgens hem verouderd en vrouwonvriendelijk zouden zijn, en door mannen zouden kunnen worden gelezen als een aansporing tot onderdrukking van vrouwen. Wat dit blootlegt, is hoe gevoelig bepaalde Bijbelwoorden vandaag liggen en hoe snel ze los van hun context worden gelezen.

Paulus spreekt tot een gemeenschap die leeft binnen de hiërarchische structuren van zijn tijd, maar hij herleest dit gegeven – en daar gaat het om – vanuit het leven in de Heer. Dat blijkt al uit de formulering zelf: het gezag van de man wordt niet absoluut gesteld, maar expliciet gebonden aan de gehoorzaamheid aan Christus. Daarmee wordt dit gezag ook begrensd. Daarom verbindt Paulus het onmiddellijk met liefde, zorg en verantwoordelijkheid. Mannen worden niet bevestigd in macht, maar aangesproken op hun houding. Gezag verschijnt hier niet als overheersing, maar als dienst aan het leven van de ander. Tegelijk spreekt Paulus vrouwen aan als gelovigen die zelf leven in relatie tot de Heer. Zo wordt duidelijk dat deze woorden geen legitimatie van ongelijkheid zijn, maar een oproep om relaties van binnenuit te laten vormen door het evangelie.

Hetzelfde geldt voor de oproep tot de kinderen: “Kinderen, gehoorzaam je ouders in alles, want dat is de wil van de Heer.” Ook hier veronderstelt Paulus dat ouders zelf leven vanuit diezelfde verbondenheid met God. Gehoorzaamheid wordt niet los gezien van de verantwoordelijkheid van vaders en moeders om hun leven zo te richten dat het voor hun kinderen een weg naar Christus opent. Daarom volgt onmiddellijk de waarschuwing aan ouders om hun kinderen niet te ontmoedigen. Ouderschap verschijnt zo als een roeping: leven op een manier die kinderen helpt groeien in vertrouwen, menselijkheid en geloof.

Terug naar de heilige familie: Jezus, Maria en Jozef. Wat maakt dit gezin ‘heilig’? De omstandigheden waarin dit evangelie zich afspeelt, maken alvast duidelijk wat heiligheid níét is. Ze heeft niets te maken met perfecte leefomstandigheden of een probleemloos bestaan. We zien een familie die moet vluchten, die haar land verlaat en leeft met angst en onveiligheid. Dit is geen idyllisch plaatje, maar een kwetsbaar bestaan aan de marge van de samenleving. Heiligheid wordt zichtbaar waar mensen juist in zulke omstandigheden verantwoordelijkheid opnemen voor elkaar, waar zorg niet wordt losgelaten en waar liefde standhoudt.

Een ander wezenlijk aspect dat deze familie tekent, is hun gehoorzaamheid aan God. Jozef luistert naar de stem die hem in de droom wordt toevertrouwd en handelt daarnaar. Hij beschermt het Kind waarin God zelf aanwezig is, en draagt zorg voor Maria die hem is toevertrouwd. Die gehoorzaamheid is geen blinde volgzaamheid, maar een vertrouwvolle overgave die zich vertaalt in concrete keuzes. Heiligheid krijgt hier gestalte in het zich laten leiden door Gods weg, in het besef dat God zelf met hen meegaat in hun kwetsbaarheid en onzekerheid.

Wat kunnen wij vandaag leren van de heiligheid van deze familie? Dat leven vanuit Gods wil vraagt om een houding van aandacht en onderscheiding. Het begint met een vraag die telkens opnieuw gesteld wordt: wat vraagt God van mij, van mijn gezin, hier en nu? Die vraag veronderstelt momenten van stilte en ontvankelijkheid, ruimte om te luisteren in gebed, in de Schrift en in wat het leven zelf aanreikt. Dit luisteren zoekt zijn weg naar buiten in keuzes die zorg dragen voor de partner en voor de kinderen. Zoals bij Jozef en Maria krijgt gehoor geven aan God concreet gestalte in beschermen, nabij blijven en handelen, ook en misschien vooral wanneer het leven kwetsbaar wordt. Gods wil wil zich niet alleen laten horen, maar ook gedaan worden. Waar aandacht voor God uitmondt in zorg voor elkaar, krijgt gehoorzaamheid handen en voeten.

Laten we tot slot kijken naar onze houding tegenover migranten vandaag. Want dat zijn Maria en Jozef in het evangelie: mensen op de vlucht, gedwongen om hun land te verlaten om het leven van hun Kind te beschermen. Er is weinig verbeelding nodig om te zien hoe herkenbaar dit is. Als Kerk en als samenleving zijn wij geroepen om in elke migrant eerst de mens te zien, met een verhaal en een waardigheid die niet ter discussie staan. Zorg voor migranten mag nooit afhangen van afkomst, papieren of nut. Als Maria en Jozef met hun Kind vandaag aan onze deur zouden staan, zouden we hen binnenlaten. Waarin verschillen zij van andere migranten?

Laten we bidden

Vader,
U hebt Uw Zoon toevertrouwd
aan een menselijk gezin.
Leer ons zorg dragen voor elkaar
met geduld, eerbied en trouw.
Help ons gezag te verstaan als dienst
en gehoorzaamheid als weg naar het leven.
Moge uw vrede wonen in onze huizen.
In Christus, onze Heer.
Amen.

Geliefde mensen, laten we heiligheid verstaan als een manier van samenleven waarin liefde richting geeft. Moge ons leven zo een plaats worden waar mensen zich gezien en gedragen weten.
Een mooie zondag,
kris

---

Om mee op weg te gaan

Misschien ben je op een zondag als vandaag, in een tijd van feesten en wensen, op familie- of kennissenbezoek. Probeer er te zijn als een heilige. Niet opdat anderen een aureool rond je hoofd zouden zien, maar door te leven vanuit Gods aanwezigheid diep in jezelf. Wees aanwezig als een liefdevolle mens, met aandacht voor de ander, zodat die zich ontvangen en gedragen weet. Zo’n manier van aanwezig zijn maakt een samenzijn tot een écht feest.