Openbaring van de Heer

Waar de sterre bleef stille staan

Tekst overweging: Kris

Het feest dat in de volksmond Driekoningen wordt genoemd, heet in de liturgie ‘Openbaring van de Heer’. Het viert dat God zich in Jezus zichtbaar toont aan de wereld, niet voor enkelingen, maar voor alle volken van alle tijden. In menselijke gestalte openbaart God wie Hij is en waartoe Hij oproept.

De reis van de magiërs uit het Oosten brengt hen naar een onverwachte bestemming: een stal, een kwetsbaar kind, geboren in armoede en eenvoud. In Hem erkennen zij de koning der Joden en - zo lezen we - zij bieden Hem hun geschenken aan: goud, wierook en mirre.

Doorheen de geschiedenis is er veel geschreven over de symbolische betekenis van deze geschenken. Die uitleg kan verdiepend zijn, maar laten we haar even laten rusten. Laten we vandaag kijken naar het eenvoudige maar radicale gebaar zelf. Zij bieden geschenken aan een kind dat niets heeft, een kind zonder macht, bijzonder kwetsbaar, en schijnbaar zonder enige bescherming, behalve de liefdevolle aanwezigheid van Maria en Jozef.

De magiërs worden geleid door een ster. Dat licht verschijnt niet omdat zij het zoeken, maar omdat God het schenkt. De ster gaat hen voor en nodigt uit tot beweging. Zij volgen haar en komen zo bij het kind. Het licht brengt hen uiteindelijk niet bij een idee, maar bij een Persoon. In dit kind openbaart God zijn nabijheid, en bedelt naar liefde.

God zendt nog steeds sterren, véél sterren. Sterren die stil blijven hangen boven kwetsbare mensen. Terwijl jij deze tekst leest, wellicht in een verwarmde ruimte, op je pc, telefoon of tablet, zijn er op dit moment heel wat mensen in onze samenleving die het koud hebben - soms letterlijk, vaak figuurlijk.

In België, en in Nederland zal dat niet anders zijn, zien we armen op straat, vooral in onze grootsteden. Weet dat zij een minderheid vormen binnen het grote getal van armen die onze samenleving telt. De meeste armen zien we niet. Ze leven in kleine kamers of slecht geïsoleerde woningen, soms met verwarming, soms zonder. Vaak met een karig of helemaal geen inkomen. Dikwijls met kinderen waarvoor de ouders zich dagelijks afvragen of er voldoende eten zal zijn. Deze mensen doen - als ze al de weg vinden - een beroep op voedselbanken en op organisaties die zich met grote inzet voor hen inzetten. Daar mogen we dankbaar voor zijn. Weet dat velen van deze mensen zich schamen voor hun armoede.

Je kan je de vraag stellen wat deze mensen te maken hebben met dit feest van Driekoningen. Wel, boven hun leven, of zij nu zichtbaar zijn voor ons of niet, hangt de ster. De vraag is niet of die ster er wel degelijk is, want zij is er. De vraag is of wij haar volgen. Zien wij waar zij ons heen leidt? Zien wij de ster boven de woning van het arme gezin, boven de bedelaar langs de weg die de nacht doorbracht in een slaapzak op karton? Zien wij de ster boven de huizen, achter de grijze gevels in onze steden, waar mensen soms dierenvoeding eten omdat er geen geld is voor iets anders? En als wij die ster dan al zien, kijken we dan gewoon starend met een open mond, of laten wij ons werkelijk leiden naar deze kwetsbare medemensen? Nadenkend over het goud, de wierook en de mirre, moeten we ons de vraag stellen: Wat is ons geschenk voor hen? Dat kan, dat is het makkelijkste, een financiële bijdrage zijn. Het sust al snel onze gewetens. Maar hoe noodzakelijk dergelijke bijdragen ook zijn, er is meer mogelijk. Wie biedt het geschenk van nabijheid, van aandacht, van zorg, van er werkelijk zijn? Wie gaat langs bij gezinnen die achter grauwe gevels verborgen leven? Wie deelt tijd, wie geeft warmte, wie maakt verbinding?

Jezus zelf verbindt zich met deze mensen wanneer Hij zegt: ‘Alles wat je gedaan hebt voor een van de geringsten van mijn broeders of zusters, dat heb je voor Mij gedaan’ (vgl. Mt 25, 40). In dat woord openbaart Hij niet alleen een morele oproep, maar zijn eigen identiteit. Hij laat zien waar Hij te vinden is. Hij is aanwezig in wie kwetsbaar is.
Ook Jakobus - we haalden hem deze week al aan hier bij Van Woord naar leven - spreekt daar zonder omwegen over: 'Als een broeder of zuster gebrek heeft aan kleren en dagelijks voedsel, en men blijft bij vrome woorden zonder daadwerkelijke hulp, dan mist het geloof zijn kern. Geloof dat zich niet toont in daden, is dood' (vgl. Jak. 2, 15-17).

Kwetsbaarheid beperkt zich echter niet tot materiële armoede. In onze samenleving leven talloze mensen in eenzaamheid. Tijdens de voorbije feestdagen, en beslist ook nog in dit weekend, kwamen en komen vele families samen om te vieren en geschenken uit te wisselen, een waardevolle traditie. Maar weet dat tegelijk vele anderen deze dagen alleen thuis waren, met de televisie aan, als het goed is met een eenvoudige maaltijd en een glas wijn voor zichzelf. Veel van deze mensen spreken daar niet over. Af en toe lezen we er iets over in de krant, maar meestal blijven zij ongezien. Nochtans gaat het om tienduizenden mensen in ons land. Mensen die Kerst of oudejaarsavond alleen beleefden, omdat niemand bij hen aanklopt of zij zelf de stap niet kunnen zetten elders aan te kloppen.

Ook boven hen, lieve mensen, straalt Gods ster. We zien haar niet met onze fysieke ogen, maar zij is er wel. Willen wij haar volgen? Willen wij oog hebben voor deze mensen, niet alleen beluisterend in een homilie, of in onze intenties of voorbeden, maar in concrete tastbare nabijheid? Herinner je de woorden van Jezus: ‘Wanneer u een feestmaal geeft, nodig dan armen, kreupelen, verlamden en blinden uit’ (Lc. 14, 13). Niet mis te verstaan.

En dan zijn er nog velen die ogenschijnlijk goed omringd zijn, met een breed netwerk van contacten, en toch diep vanbinnen eenzaam zijn. Mensen die worstelen met depressie en pijnlijk ervaren dat er nauwelijks iemand is die werkelijk met hen meeleeft. Ook zij dragen een verborgen last. Ook boven hen hangt de ster die uitnodigt tot nabijheid.

En zo kunnen we doorgaan. We hoeven geen volledige opsomming te maken van alle vormen van kwetsbaarheid die onze samenleving kent. Doorgaans weten we het maar al te goed. De vraag die blijft, is in zijn eenvoud veelvragend: welke geschenken brengen wij? Driekoningen is geen feest dat zich beperkt tot de kerststal in huis of tot de kerk waar de wijzen dichter bij de kribbe zijn geplaatst. Het is een feest dat ons in beweging zou moeten zetten. Het vraagt om daden van goedheid, solidariteit en volgehouden nabijheid.

God schenkt zichzelf aan de wereld in het kind Jezus. Diezelfde Jezus zal ons dertig jaar later uitnodigen in Hem te blijven zoals Hij in ons is (vgl. Joh. 15, 4-5). Laten we nu op onze beurt ook geschenk zijn voor de wereld, op al die plekken en voor al die mensen die dorsten naar liefde: Openbaring des Heren!

Laten we bidden

Vader,
uw ster wijst ons de weg naar uw Zoon.
Verbind ons met wie kwetsbaar leeft in onze samenleving.
Maak ons gevoelig voor verborgen nood en stille pijn.
Bewaar ons voor vrome woorden zonder daden.
Leer ons nabij te zijn, eenvoudig en trouw.
Mogen wij als Kerk ruimte maken voor wie arm is,
op welke wijze ook.
Houd ons in uw liefde verankerd.
Door Christus, onze Heer.
Amen.

Geliefde mensen, moge de sterren boven de vele stallen van Betlehem in onze samenleving ons tot zegen maken voor elkaar.
Een genadevol hoogfeest!
kris

---

Om mee op weg te gaan

Ga in jezelf na of er in je omgeving mensen zijn boven wiens leven Gods ster hangt. Ben je bereid je te laten leiden door die ster? Ga en bemin.

Misschien hangt door eigen kwetsbaarheid ook boven jouw leven Gods ster. Wees gezegend. Dit is geen troost, wél waarheid.

Laat ons voor elkaar bidden. Laat ons elkaar opzoeken. Laat ons Kerk zijn.