woensdag in week 2 van de veertigdagentijd

De paradox van het kruis

Tekst overweging: Kris

Een echte profeet is iemand die zich laat aanspreken door God en dat woord niet naar eigen hand zet. Hij spreekt niet om te behagen, maar om trouw te blijven aan de zending die hem is toevertrouwd. Hij staat midden in de gemeenschap, niet erboven en niet erbuiten. Hij deelt het lot van zijn volk, bidt voor hen en lijdt onder wat hen bedreigt. Zo komt hij in een kwetsbare positie terecht, zeker wanneer zijn woorden door eigen mensen als storend of bedreigend worden ervaren.

Jeremia staat in die lijn van dit ware profeetschap. Hij verkondigt wat hij moet verkondigen, ook wanneer het hem weerstand en vijandschap oplevert. Zijn tegenstanders willen hem het zwijgen opleggen. Zij beroepen zich op hun priesters, hun wijzen, hun religieuze zekerheden. Wat Jeremia zegt, schuurt. Toch zoekt hij geen vergelding. Hij bidt zelfs voor degenen die hem naar het leven staan. Daar ligt het hart van de persoonlijke houding van de ware profeet: geen kwaad met kwaad vergelden, maar kwaad beantwoorden met goed. Op korte termijn is dat vaak geen succesverhaal. Het lijkt zwak. Het oogt naïef. Het staat heel vaak haaks op de weg die mensen kiezen. Het is een paradoxale weg. Kijk naar Jezus op het kruis: dé paradox bij uitstek. In onze overwegingen naar Pasen toe, zullen we hier bij Van Woord naar leven, daar nog vaak op terugkomen.

In het evangelie van vandaag profeteert Jezus over wat Hem te wachten staat. Hij kondigt zijn overlevering, bespotting, geseling en kruisiging aan. Hij weet waarheen zijn weg zal leiden. De leerlingen luisteren, maar het dringt niet tot hen door. Pas na de kruisiging zullen zij, doorheen de beproeving, zijn woorden herinneren en gaandeweg anders verstaan.

Net als Jeremia was ook Jezus een profeet, en tegelijk meer dan een profeet. Hij was en is de Zoon van God. In Hem kreeg het profeetschap zijn ware voltooiing. Hij belichaamt wat het betekent het kwaad uitsluitend met goed te beantwoorden. In Hem wordt zichtbaar hoe God zelf met het kwaad omgaat; in Hem wordt Gods barmhartigheid openbaar. Waar mensen Hem veroordeelden, schonk Hij vergeving. Waar Hij bespot werd, bleef Hij barmhartig. Zijn hele zending was een dienst die tegelijk gave was: genezen, oprichten, nabij zijn. Uiteindelijk gaf Hij zijn leven “als losgeld voor velen”. Zijn antwoord op verwerping was zelfgave. Ziehier de paradox in al haar scherpte.

Vandaag profeteert Jezus dus over wat Hem te wachten staat: zijn lijden en zijn dood. Tegen deze achtergrond klonk het verzoek van de moeder van de zonen van Zebedeüs des te schrijnender. Zij viel voor Hem op de knieën en vroeg om een gunst, namelijk dat haar zonen in zijn koninkrijk naast Hem zouden mogen zitten, rechts en links. Zij hoort zijn woorden over lijden, maar haar blik blijft gericht op de toekomst van haar eigen kinderen. Eigen volk eerst, tot in de hemel toe! Jezus vraagt vervolgens haar en haar zonen of zij bereid zijn de beker te drinken die Hij zal drinken. Zij antwoorden bevestigend, zonder te beseffen wat dat betekent. Hun ja was beslist oprecht, maar zij konden de draagwijdte ervan nog niet overzien.

Jezus maakt verder duidelijk dat zijn weg niets te maken heeft met status of macht. Hij wijst op de heersers van deze wereld, die hun macht laten gelden en mensen onderwerpen. “Zo mag het bij jullie niet gaan.” Grootheid in Gods koninkrijk wordt zichtbaar in dienstbaarheid en gave. Wie de eerste wil zijn, zal zich moeten klein maken. Wie leiding wil geven, zal zich moeten inzetten voor het geheel. Deze weg blijft niet zonder kostprijs; zij voert naar het kruis. Het is een lijden dat voortkomt uit trouw en de vorm aanneemt van zelfgave voor velen. Alweer die paradox.

Wanneer we vandaag om ons heen kijken, zien we hoe leiderschap vaak anders wordt ingevuld. In plaats van bescherming van mensenlevens en het werken aan verzoening, kiezen wereldleiders vandaag voor bommengeweld. Macht wordt afgemeten aan militaire slagkracht. Ook hier: “Zo mag het bij jullie niet gaan.” Een echte leider herken je aan de bereidheid om te dienen, om te verzoenen, om het leven van anderen te beschermen. In Jezus zien we wat dat betekent: trouw blijven aan de waarheid, ook wanneer die trouw je niet beschermt tegen pijn en verlies.

We leven in turbulente tijden, met oorlog in het Midden-Oosten, in Oekraïne, in het langdurige en zeer gewelddadige conflict in Myanmar, en op zoveel andere plaatsen. Het evangelie klinkt ook hier indringend: welke beker zijn wij bereid te drinken? Kiezen wij enkel voor veiligheid en eigen voordeel, of laten wij ons meenemen in de houding van Christus, die zijn leven richt op het welzijn van allen.

In de profeet Jeremia en in Jezus zelf wordt zichtbaar dat Gods kracht niet samenvalt met tegengeweld. Zij beantwoorden vijandschap niet met nieuwe vijandschap, maar houden vast aan waarheid en barmhartigheid. Dat vraagt innerlijke vastheid en moed. Het is geen gemakkelijke weg, en zeker geen snelle oplossing voor het onrecht dat mensen treft. Toch opent deze houding ruimte voor nieuw leven, omdat zij het kwaad niet verder laat woekeren maar het doorbreekt van binnenuit.

Laten we bidden

Goede God,
in deze dagen waarin bommen de hemel kleuren
en macht zich laat gelden,
moge uw woord op aarde meer dan ooit klinken:
“Zo mag het bij jullie niet gaan.”
Geef ons de moed niet mee te gaan
in de logica van tegengeweld.
Vorm ons naar het beeld van uw Zoon,
die trouw bleef tot het einde.
Laat ons leven een teken zijn
van uw barmhartigheid.
In Christus, onze Heer.
Amen.

Geliefde mensen, laten wij ons in deze dagen verenigen in volhardend gebed, opdat vrede mag doorbreken. Laten wij het gebed niet loslaten!
Met genegen groeten,
kris

---

Om mee op weg te gaan

Deze tijd is bijzonder moeilijk. Een antwoord geven op de oorlogen die vandaag woeden is verre van simpel. Moet een volk zich verdedigen? Moet het zich laten overrompelen? Wat betekenen Jezus’ woorden over het aanbieden van de andere wang in een wereld van vergelding? Dit is geen gemakkelijke materie.

Laten wij in alle rust en biddend zoeken naar wat Jezus ons vandaag wil zeggen. Wij kunnen als kleine burgers de wereld niet sturen, maar wij kunnen wel waken over ons eigen hart. De paradox van het kruis nodigt ons uit om trouw te blijven in het kleine. Laten wij alvast die kleine tekens van hoop zijn voor elkaar.

En ja, laat ons niet ophouden te bidden om vrede.